Doç. Dr. Ali ÇELİK  


Hz. Peygamberin Ramazan ayi girmeden önce yaptigi hazirliklari Ashâb-i Kirâm'in naklettigi bilgilere, yani bu konudaki sünnetine bakarak tesbit etmek mümkündür. Bu konuda nakledilen rivayetler incelediginde iki konunun öne çiktigi görülür:

Ramazan ayinin baslangicinin tespiti
(Rü'yet-i Hilal)

Ramazan ayinin baslangicinin tespiti Bu da Ramazan ayina ait hilalin görülmesiyle olur. Hz. Peygamber Ramazan ayi girmeden önce, Ramazan hi­lalinin arastirilmasini, hilalin görülüp görülmediginin tespitinin yapilmasindan sonra oruca baslanmasini isterdi.

- Abdullah bin Ömer (r.a) naklediyor:

"Rasûlullah Ramazani zikrederek buyurdular ki;

"Hilâli görünceye kadar oruç tutmayin; yine (müteakip) hilali (Sevval ayinin hilâlini) görünceye kadar da bayrami yap­mayin. Bulut araya girerse takdir edin (yani hesaplayip otuza ta­mamlayin).."1

- Hz. Âise anlatiyor:

"Rasûlullah Saban ayinin günlerini hesapladigi kadar baska bir ayin günlerini hesaplamazdi. Sonra Ramazan hilâlini görünce, oruca baslardi. Eger bulut araya girer (hilali göremez) ise, (Saban'i) otuz gün olarak hesaplar, sonra Ramazan orucuna baslardi."2  

Ramazan ayinin girdiginin tesbiti konusunda Hz. Peygamberin çok sayida hadisleri bulunmaktadir. Rama­zan hilali ile Sevval hilalinin görülmesinin tesbiti nasil olacak­tir? Bu konudaki hadisler topluca incelendiginde, her iki yo­ruma da müsait açik ifâdelere rastlanmaktadir.

Hilalin görülmesi meselesi öteden beri üzerinde duru­lan ve sonu gelmeyen tartismalara yol açan bir konudur. Tar­tismanin esasi sudur: Ramazan hilalinin görülmesinde bas gözüyle görmeye mi itibar edilecektir, yoksa bu hususta astrono­mik hesaplara dayanmak caiz midir?

Hilalin, günes battiktan sonra görülmesi, Kameri Takvi­me göre içinde bulunulan ayin sonunu, bir sonraki ayin bas­langicini gösterir. Hilal ilk dogdugunda çok ince oldugu ve çok kisa bir süre sonra kayboldugu için, ilk günün hilalini görmek büyük bir dikkat ve tecrübeyi gerektirir. O anda hafif bir sis bulunmasi durumunda hilalin görülmesi mümkün ol­maz. Bunun için Peygamberimiz bu gibi durumlarda ayi otuza tamamlamayi emretmistir.3  

Asil tartisma, astronomi ilminin verilerine göre hareket edilip edilmeyecegi noktasinda toplanmaktadir. Bu konuda, astronomi ilminin verilerine itibar edilmeyecegini savunanla­rin argümanlari oldukça zayif görülmektedir. Bir kere Pey­gamberimiz "Hilali görünce oruç tutun..."4 dedigine göre, aslolan hilalin görülmesidir; görmenin nasil oldugu degil. Ha­diste geçen rü'yet kelimesinin "bas gözüyle görmek" anlamina geldigini iddia etmek ise bir zorlamadir; çünkü kelimenin kla­sik Arapça'da "anlamak, bilmek" gibi anlamlari vardir.

Esasen Peygamberimizin bu sözü, o toplumun bilgi ve tecrübe birikiminin ince hesaplar yapmaya yetemeyecegini, fakat bu isin özel hesap meselesi oldugunu da göstermis olmaktadir.

Klasik dönem fakihleri de, rû'yet-i hilal tartismasini kes­mek maksadiyla, kamu otoritesinin (hâkim) bu konudaki ka­rarini herkes için baglayici kabul etmislerdir. Ülkemizde, her yil yasanan anlamsiz ve lüzumsuz tartismalara son vermek için, bu alanda kamu otoritesi sayilan Diyanet ?sleri Baskanliginin astronomik verileri esas alarak kabul ve ilan ettigi tak­vime uyulmasi en dogrusudur. Bununla birlikte astronomik hesapla tatmin olmayip hilalin gözle görülmesi gerektigini dü­sünenler, meseleyi tabiî mecradan saptirmamak ve fitneye sebep olmamak sartiyla sadece kendi nefislerinde gözle gör­meyi esas alarak davranabilirler.5

"Yevm-i Sekk" de Oruç Tutulmamasi
Hz. Peygamber, "Yevm-i Sekk" de oruç tutulmamasini emretmistir. Havanin bulutlu olmasi gibi sebepler yüzünden, Saban ayinin 29'dan sonraki gününün Saban ayina mi âit yoksa Rama­zan ayina mi âit oldugu konusunda süphe meydana gelirse, bu güne "Yevm-i Sekk" (süpheli gün) denir. Peygamberimiz bu günde oruç tutulmasini yasaklamistir.

- Ebû Hûreyre (r.a)'den rivayet edildigine göre "Rasûlullah buyurdular ki: Sizden kimse Ramazani bir veya iki gün önceden oruç tutarak karsilamasin. (Ancak) eger bir kimse önceden oruç tutmakta idiyse orucu tutsun."

Bu hadis Ramazan ayinin bir iki gün öncesinden oruca baslamayi yasaklamaktadir. ?slam âlimleri hadis metninden hareketle yasaklamanin, ‘Ramazan olabilir endisesiyle ve ihtiyat düsüncesiyle' tutulacak oruca iliskin oldugunu kabul etmektedir.6 Nitekim, hadisin devaminda o günlerde ikiden fazla oruç tutmaya azmetmis kimsenin önceden basladigi oruçlarini devam ettirerek Ramazandan bir iki gün öncesini de oruçlu geçirebilecegini belirtir. Ayrica  Cahiliye Araplari arasinda Nesi' (aylarin yerlerini öne ve arkaya alarak degistirme) uygulamasinin yaygin oldugunu düsünürsek - ki bu uygulama Kur'an ayetiyle 7 kaldirilmistir - insanlarin Yevm-i Sekk'de oruç tutmak suretiyle bu nesi' uygulamasini çagristiracak davranislara girmesini önlemeye yönelik bir emir olarak da telakki etmek mümkündür.